Yas Süreci Ne Kadar Sürer? Olağan Yas ile Uzamış Yasın Farkı
Kırkı çıktı, siz hâlâ ağlıyorsunuz ve bunun normal olup olmadığını merak ediyorsunuz. Büyük olasılıkla normal; kırk gün bir buçuk ay bile etmez. “Yas süreci ne kadar sürer?” sorusuna tanı sistemleri bile bir bitiş tarihiyle cevap vermez. Zorlanıyorsanız destek almak için bir sürenin dolmasını beklemeniz gerekmez.
Asıl bakılacak şey takvim değil, yasın seyri. Çoğu insanda ilk dönemin keskin acısı zamanla hafifler (Shear ve Shair, 2005). Acı dalga dalga mı geliyor, dalgaların arasında nefes alabiliyor musunuz? Gündelik hayat, yavaş yavaş da olsa olağan akışına dönüyor mu?
Ölmeyi ya da “ona kavuşmayı” düşünüyorsanız yazının devamını beklemeyin: 112'yi arayın veya en yakın acil servise gidin.
Yas süreci ne kadar sürer, ne zaman uzamış sayılır?
ICD-11 ve DSM-5-TR yas için bir bitiş tarihi koymaz; yalnızca uzamış yas bozukluğu tanısı için bir alt sınır koyar. ICD-11, yas tepkisinin kayıptan sonra 6 ayı aşmış olmasını arar ve bir not ekler: Bazı kültürlerde 6 ayı aşan bir yas da o kültürün olağan sınırları içinde kalabilir; o zaman bu ölçüt karşılanmış sayılmaz. DSM-5-TR'de ise ölümün üzerinden yetişkinlerde en az 12 ay, çocuklarda ve ergenlerde en az 6 ay geçmiş olmalıdır (Amerikan Psikiyatri Birliği, 2022). Kırk gün, iki sistemin koyduğu bu alt sınırların çok gerisinde kalır.
Komplike yas (karmaşık yas), bu durumu anlatmak için araştırmalarda uzun süre kullanılan terimdir (Shear ve Shair, 2005). DSM-5 (2013) buna yakın bir tanıyı yalnızca daha fazla araştırma gerektiren durumlar arasında saymıştı. Bugün uzamış yas bozukluğu iki büyük sistemde resmî bir tanı olarak yer alıyor: Dünya Sağlık Örgütü'nün ICD-11 sınıflamasında 6B42 koduyla, Amerikan Psikiyatri Birliği'nin 2022'de yayımladığı DSM-5-TR'de de aynı adla (Treml ve ark., 2024). Yani “uzamış yas”, uzun süren her yasın değil, bu tanının adı.
| Ölçüt | ICD-11 (6B42) | DSM-5-TR |
|---|---|---|
| Kayıp | Eş, ebeveyn, çocuk ya da yakın başka birinin ölümü | Yakın bir kişinin ölümü |
| Süre | Kayıptan sonra 6 ayı aşan süre; bazı kültürlerde daha uzun yas da olağan sayılır | Yetişkinde ölümün üzerinden en az 12 ay, çocuk ve ergende en az 6 ay |
| Temel belirti | Yoğun duygusal acıyla birlikte ölen kişiye özlem duyma ya da zihnin sürekli onunla meşgul olması | Yoğun özlem, ölen kişiyle ilgili düşünce ve anılarla meşguliyet ya da ikisi birden; son bir ayda neredeyse her gün |
| Diğer belirtiler | Belirli bir sayı aranmaz. Örneğin üzüntü, suçluluk, öfke, suçlama, inkâr, ölümü kabullenme güçlüğü, benliğinin bir parçasını yitirmiş olma duygusu | 8 belirtiden en az 3'ü, son bir ayda neredeyse her gün: kimlik duygusunda sarsılma, ölüme inanamama, ölümü hatırlatan şeylerden kaçınma, yoğun duygusal acı, hayata yeniden katılma güçlüğü, duygusal hissizlik, hayatın anlamsız gelmesi, yoğun yalnızlık |
| Kültür | Tepki, beklenen sosyal, kültürel ya da dinî normları açıkça aşmalı | Yasın süresi ve şiddeti, beklenen sosyal, kültürel ya da dinî normları açıkça aşmalı |
| İşlevsellik | Önemli yaşam alanlarında belirgin bozulma; işlevsellik sürüyorsa bile ancak büyük bir ek çabayla | Belirgin sıkıntı ya da işlevsellik kaybı |
Bu ölçütleri bir kontrol listesi gibi kendinize uygulamak yanıltabilir. 6 Şubat 2023 depremlerinde yakınını kaybeden 748 yetişkinle yapılan bir çalışmada, yalnızca belirti sorularına verilen cevaplara bakıldığında katılımcıların yüzde 49,1'i uzamış yas ölçütlerini karşılıyor görünüyordu; bir klinisyenin soracağı türden kontrol soruları, işlevsellik ve kültürel bağlam hesaba katıldıkça bu oran yüzde 39,7'ye indi (Isik ve ark., 2026). Ölçütlerin karşılanıp karşılanmadığına bu yüzden bir klinisyen bakar.
Türkiye'de tanıyı psikiyatri uzmanı koyar; psikolojik değerlendirme bir klinik psikologla başlayabilir, tanı gerektiren bir tabloda ise terapi psikiyatri değerlendirmesiyle birlikte yürür. İki mesleğin farkını klinik psikolog ile psikiyatrist farkı yazısında anlattık.
Kırk, mevlit, yıl dönümü: Kültür neyi değiştirir?
Dünya Sağlık Örgütü'nün sınıflamasına göre yasın olağan süresi kültürden kültüre değişir; bazı topluluklarda geleneğin öngördüğü yas bir yıl sürebilir, hatta ilk yıl dönümüne kadar ertelenebilir. Türkiye'de pek çok ailede ölümün ardından gelen günlerin kendi adları ve ritüelleri var: taziye ziyaretleri, yedisi, kırkı ve mevlit. İlk bayram ve ölüm yıl dönümü (seneidevriye) de birçok evde hep birlikte yas tutulan günlerdir. Gelenekler aileden aileye, inançtan inanca farklılık gösterir. Burada ölçülerden biri sizin ve çevrenizin paylaştığı gelenektir; yasın hayatınızı ne kadar durdurduğu da en az onun kadar önemlidir.
“Artık toparlan” baskısına da bu açıdan bakabilirsiniz. ICD-11'e göre değerlendirmede çoğu zaman şu soru önemlidir: Sizinle aynı kültürü ve inancı paylaşan aile ve çevreniz bu yası olağan buluyor mu? Tek bir akrabanın sabırsızlığında ya da iş yerindeki beklentilerde bu sorunun cevabını aramak yanıltıcı olur. Ama yakınlarınızın sözleri sabırsızlıktan çok endişeden geliyorsa, örneğin aylardır doğru dürüst yemek yemediğinizi veya evden çıkmadığınızı söylüyorlarsa, bunu dinlemekte yarar var.
“Erkek adam ağlamaz” sözü de benzer bir baskıdır ve ağlamak isteyen birinin acısını saklamasına yol açabilir. Öte yandan az ağlamak, hatta hiç ağlamamak da yasın olağan biçimlerinden biri olabilir; insanlar kayba çok farklı tepkiler verir (Bonanno, 2004).
ICD-11 iki noktaya daha dikkat çeker: İntihar gibi damgalanan ölümler ve ölen kişinin öbür dünyadaki durumuna dair kaygılar, uzamış yasla ilişkili olabilir. Böyle bir kaygı aklınızdan çıkmıyorsa, bunu bir ruh sağlığı uzmanıyla konuşmak iyi gelebilir.
Ritüeller her zaman yerine getirilemiyor. Pandemide pek çok aile yakınıyla vedalaşamadı. 6 Şubat 2023 depremlerinde on binlerce insan hayatını kaybetti; depremzedelerle yapılan nitel bir çalışmada, enkaz başında bekleyen aileler ölümün kesinleşmesine kadar geçen belirsizliğin yası nasıl zorlaştırdığını ve zamanla anlam bularak nasıl baş etmeye başladıklarını anlatıyor (Keleş ve ark., 2026). Vedalaşamamak yası ağırlaştırabilir; böyle bir kaybın ardından zorlanmanız çok anlaşılır. Yeni sarsıntılarla birlikte korku da geri geliyorsa deprem korkusuyla baş etme yazımız yardımcı olabilir.
Yasın 5 evresi gerçekten var mı?
İnternette “yas süreci evreleri” diye aradığınızda karşınıza büyük olasılıkla şu liste çıkar: inkâr, öfke, pazarlık, depresyon, kabullenme. Liste, Elisabeth Kübler-Ross'un 1969'da yayımlanan On Death and Dying kitabından gelir; kitap, yazarın ölmek üzere olan hastalarla ilgili gözlemlerine dayanır. Kitapta her evreye bir bölüm ayrılması, bu evrelerin merdiven basamakları gibi sırayla geçildiği izlenimini güçlendirdi. Kübler-Ross aynı kitapta evreleri hastaların ailelerine de uyguladı; 2005'te David Kessler'le birlikte yazdığı kitapta da yas tutanlara uyarladı (Stroebe ve ark., 2017).
Sorun şu ki evre modeli araştırmalarda sağlam bir dayanak bulamadı ve kimin risk altında olduğunu ayırt etmeye de yaramıyor. Stroebe ve arkadaşları bir uyarı da yapıyor: Yas tutan birinin bu evrelerden geçmesini beklemek, hele geçmesi gerektiğini düşünmek, bu yoldan gitmeyenlere zarar verebilir. Öfke duyabilir, ölümü kabul etmek istemeyebilir, içinizden pazarlıklar yapabilirsiniz; bunlar herhangi bir sırayla gelebilir, bazıları hiç yaşanmayabilir. Araştırmaların desteklediği tablo başka.
Dalga dalga gelen yas
Stroebe ve Schut'un ikili süreç modeline göre yas tutan kişi iki tür yük arasında gidip gelir. Bir yanda kaybın kendisi vardır: özlemek, ağlamak, eski mesajlarını tekrar tekrar okumak, sesli mesajlarını dinlemek. Öbür yanda hayatı yeniden kurmak: resmî işler, evde ve işte üstlenilen yeni sorumluluklar. Sağlıklı olan, bu ikisi arasında mekik dokuyabilmektir; zaman zaman yastan ara vermek de sürecin parçasıdır (Stroebe ve Schut, 1999).
Sabah çay demlerken elinizin yine iki bardağa uzandığını fark ediyorsunuz. Öğlen bir iş arkadaşınızın şakasına gülüyorsunuz, sonra güldüğünüz için içiniz burkuluyor. Akşam veraset işleri için evrak topluyorsunuz. Kayıpla ilgili anlar ile gündelik hayat arasındaki bu gidip gelmeler genellikle yasın kendi yolunda ilerlediğinin işaretidir.
Bağ kopmuyor, biçim değiştiriyor
Yas tutmanın, ölen kişiyle bağı koparmak demek olduğu sanılır. Araştırmacılar ise “devam eden bağlar”dan söz ediyor: Mezarını ziyaret etmek, en sevdiği yemeği onun tarifiyle pişirmek bu bağın yeni biçimleri olabilir. Bunun kime ve ne zaman iyi geldiği tartışmalı; 2010'da yayımlanan bir derleme, sürdürülen bağın biçimine ve kişinin bağlanma örüntüsüne göre değişebileceğini öne sürüyor (Stroebe ve ark., 2010).
Bağlanma kuramı yası nasıl açıklar?
John Bowlby'nin bağlanma kuramında yas, bağlandığımız kişiyi yitirmeye verilen doğal bir tepkidir (Stroebe ve ark., 2017). Zihnimizde sevdiğimiz kişinin bir iç temsili vardır: aradığımızda telefonu açacağını, akşam eve döneceğini bilen bir yanımız. Ölüm bu beklentiyi bir anda boşa çıkarır. Bowlby'nin kuramından yola çıkan bir modele göre zihin, o kişinin artık olmadığı gerçeğini bu iç temsile yavaş yavaş yerleştirdikçe ilk dönemin yoğun acısı da çoğunlukla yatışır; bu süreç bir yerde takılırsa yas uzayabilir (Shear ve Shair, 2005).
Aşağıdaki risk listesinde kaygılı bağlanma örüntüsü de yer alıyor. Kendi bağlanma örüntünüzü merak ediyorsanız bağlanma stilleri yazısı iyi bir başlangıç olabilir.
Normal yas, uzamış yas ve depresyon arasındaki farklar
Yas ve depresyon dışarıdan bakınca birbirine çok benzeyebilir. ICD-11'e göre fark odakta: Uzamış yas bozukluğunda belirtiler kaybedilen kişinin etrafında toplanır, depresyonda ise olumsuz düşünce ve duygular hayatın pek çok alanına yayılır. Uzamış yas bozukluğu ile depresyon bir arada görülebilir; ikisinin de ölçütleri karşılanıyorsa iki tanı birlikte konur (DSÖ, 2025). Olağan seyreden bir yasın içinde de depresyon gelişebilir.
| Durum | Odak ve seyir | Dikkat çeken işaretler |
|---|---|---|
| Normal yas | Acı kaybedilen kişinin etrafında toplanır ve dalga dalga gelir. Aralarda gülmek, işe odaklanmak mümkündür; yoğunluk zamanla azalır. | Güzel anılar da hatırlanabilir. Ölen kişiyi rüyada görmek ya da varlığını hissetmek yaygındır. |
| Uzamış yas bozukluğu | Özlem ya da ölen kişiyle ilgili düşünceler aylar sonra da neredeyse her gün, yoğun biçimde sürer. Hayata dönmek ya çok zordur ya da ancak büyük bir çabayla mümkün olur. | Ölümü kabullenme güçlüğü, kayba öfke, “bir parçam öldü” hissi, onu hatırlatan şeylerden kaçınma ya da onlara takılıp kalma, güzel anıları anımsamakta zorlanma |
| Depresyon | Olumsuz duygu ve düşünceler kayıpla sınırlı kalmaz, hayatın pek çok alanına yayılır. Yas sürerken de başlayabilir. | Neredeyse her gün süren çökkün ruh hâli ya da hemen her şeye karşı ilgi kaybı; değersizlik, umutsuzluk, kayıpla ilgisi olmayan suçluluk duyguları. Geçmişte de depresyon dönemleri yaşanmış olması, bu ayrımda dikkate alınan bilgilerden biridir. Ölümü kabullenme güçlüğü, kayba öfke ve “bir parçam öldü” hissi ise tipik değildir. |
Normal yas, kayba verilen olağan bir tepkidir. Uzamış yas bozukluğu ve depresyon tanısını ise psikiyatri uzmanı koyar, ilaç gerekip gerekmediğine de o karar verir. Depresyon belirtilerini “nasılsa yas” diye geçiştirmeyin; depresyonun nasıl tanındığını depresyon belirtileri ve tedavi yolları yazısında ele aldık.
Ölüm ani ve sarsıcı olduysa bir ayrım daha var: Uzamış yas bozukluğunda kişi ölümün nasıl gerçekleştiğini sık sık düşünebilir ama o anları şimdi tekrar oluyormuş gibi yaşamaz. Anılar böyle geri geliyorsa travma sonrası stres bozukluğu da değerlendirilmelidir (DSÖ, 2025).
Uzamış yas bozukluğu için kimler daha fazla risk altında?
Uzamış yas bozukluğu, yakınını kaybedenlerin azınlığında gelişir. Doğal nedenlerle yaşanan ölümleri inceleyen bir meta-analizde yaygınlık yüzde 9,8 bulundu; yazarlara göre bu, yas tutan yaklaşık her 10 yetişkinden 1'inin risk altında olduğunu gösteriyor (Lundorff ve ark., 2017). Türkiye'de toplum temelli bir örneklemde, kaybın üzerinden en az 6 ay geçmiş 371 kişinin yüzde 6,2'si, kendi doldurdukları ölçeklere göre ICD-11 ölçütlerini karşılıyordu (Erel ve ark., 2025).
Ölüm kaza, afet, intihar veya cinayet gibi doğal olmayan bir nedenle olduğunda ortalama oran yüzde 49'a çıkıyor; ancak çalışmalar arasındaki yöntem farkları büyük olduğu için yazarlar sonucun dikkatle yorumlanmasını istiyor. Bu grubun içinde afetlerde yaşanan kayıplar daha düşük oranlarla ilişkiliydi; yani yüzde 49 deprem kayıplarına olduğu gibi uygulanamaz (Djelantik ve ark., 2020).
Bir meta-analizde daha yüksek riskle ilişkili bulunan durumlardan bazıları aşağıda (Buur ve ark., 2024). İlişki ilk ikisinde en güçlüydü, diğerlerinde küçük ama istatistiksel olarak anlamlıydı:
- Ölümden önce, örneğin uzun bir hastalık ve bakım sürecinde, yoğun yas yaşamış olmak
- Depresyon belirtileri
- Ölümün beklenmedik olması
- Kaza, intihar veya cinayet gibi şiddet içeren bir ölüm
- Bir çocuğun veya eşin ölümü
- Kaygılı bağlanma örüntüsü
Bakım verenlerle yapılan çalışmalar, kendini kayba hazır hissetmemenin de yas sürecinde daha fazla zorlanmayla ilişkili olduğunu gösteriyor; uzun bir hastalıktan sonra sık duyulan “zaten önceden yasını tuttun” düşüncesi ise araştırmalarla doğrulanmıyor (Nielsen ve ark., 2016). Sizin için de geçerli bir durum varsa bunu yalnızca bir risk işareti olarak görün: kendinize biraz daha özen gösterin, zorlandığınızda yardım isteyin.
Uzamış yas belirtileri: Ne zaman destek almalı?
Aşağıdaki işaretlerin çoğu, ilk haftalarda ve aylarda yasın olağan bir parçasıdır. Uzamış yas bozukluğunu düşündüren, bunların kayıptan aylar sonra hâlâ neredeyse her gün sürmesi ve hayatınızı daraltmasıdır. Böyle bir tablo bir uzmanla konuşmak için iyi bir nedendir; tanıyı ise bir psikiyatri uzmanı koyar (DSÖ, 2025; Amerikan Psikiyatri Birliği, 2022):
- Ona duyduğunuz özlem, onunla ilgili düşünceler neredeyse her gün zihninizi kaplıyor.
- Ölümün gerçek olduğuna hâlâ inanamıyorsunuz.
- Onu hatırlatan her şeyden kaçınıyorsunuz ya da tersine, başka hiçbir şeyle ilgilenemiyorsunuz.
- Odasını ve bütün eşyalarını olduğu gibi koruyorsunuz; sanki hayat o odada durmuş. Birkaç eşyayı saklamak elbette doğaldır.
- Hayat anlamsız geliyor, bir parçanız onunla birlikte ölmüş gibi.
- Güzel anıları hatırlamakta zorlanıyor, insanlardan uzaklaşıyorsunuz.
- İşinize, ev düzeninize ve sevdiklerinize dönmek hiç mümkün olmuyor; oluyorsa da ancak olağanüstü bir çabayla.
- Sigara, alkol veya başka madde kullanımınız arttı.
Alkol veya madde kullanımınız arttıysa süreyi beklemeden bir uzmana başvurun. Hüzün kayıpla sınırlı kalmayıp hayatın pek çok alanına yayıldıysa bu, yasa eşlik eden bir depresyonun işareti olabilir (DSÖ, 2025); bu durumda da bir uzmana başvurmayı ertelemeyin. Ölüm ya da “ona kavuşma” düşüncelerinde ise aşağıdaki kutudaki adımlar geçerlidir.
Acil bir durum varsa: Ölmeyi, kendinize zarar vermeyi ya da “ona kavuşmayı” düşünüyorsanız beklemeyin; 112'yi arayın veya en yakın hastanenin acil servisine gidin. 112, tüm acil durumlar için ortak çağrı numarasıdır.
Ayrıca bu düşünceleri, bir plana dönüşmemiş olsalar bile, yalnız taşımayın: bugün güvendiğiniz birine söyleyin ve bir psikiyatri uzmanından destek alın. Bir yakınınız ölmekten ya da “ona kavuşmak” için hayatına son vermekten söz ediyorsa bunu ciddiye alın, onu yalnız bırakmayın ve 112'yi arayın.
ALO 183 Sosyal Destek Hattı 7 gün 24 saat ücretsizdir; şiddet ve istismar da dâhil olmak üzere aileler, kadınlar, çocuklar, yaşlılar ve engelli bireylerle ilgili konularda rehberlik ve danışmanlık verir. Şiddet söz konusuysa: Acil bir tehlikede 112'yi arayın; Polis İmdat 155 de aranabilir. Pendik ve çevresindeki başvuru adreslerini şiddet gören kadınlar için hazırladığımız rehberde topladık.
Yas terapisi: Kayba ve yeniden kurulan hayata yer açmak
Terapide, ikili süreç modelindeki iki yöne de yer açmaya çalışırım: kaybın kendisine ve kayıptan sonra yeniden kurulan gündelik hayata. Kaybın sizin için ne anlama geldiğine, bağlanma geçmişinize ve hayatın nerede durduğuna birlikte bakarız; kaçındığınız anılara ve yerlere ancak siz hazır hissettikçe, küçük adımlarla yaklaşırız. Uzamış yas bozukluğu ya da depresyon düşündüren bir tablo varsa, bir psikiyatri uzmanının değerlendirmesiyle birlikte ilerleriz.
Bir meta-analiz, yas için verilen psikolojik desteği inceleyen 31 randomize kontrollü çalışmayı bir araya getirdi: Destek belirtileri azaltıyor, ancak bu etki küçük ile orta düzey arasında kalıyor. Fayda, bire bir yapılan görüşmelerde, kaybın üzerinden en az 6 ay geçmiş kişilerde ve belirtileri yoğun olanlarda daha büyük (Johannsen ve ark., 2019). Bu bulgular, desteğin en çok yası bir yerde takılmış kişilere yaradığını düşündürüyor.
Yas tutanların çoğu bu dönemi yakınlarının desteği ve kendi kaynaklarıyla atlatır; profesyonel desteğe ihtiyaç duyanlar azınlıktadır (Lundorff ve ark., 2017; Stroebe ve ark., 2017). Yine de yoğun sıkıntı ya da depresyon belirtileri varsa destek hemen başlayabilir.
Kliniğimiz Pendik'te; Kartal, Maltepe ve Tuzla'dan Marmaray'la gelebilirsiniz. Yola çıkmanın ağır geldiği günlerde görüşmeleri online terapi olarak sürdürmek de mümkün.
Yas odaklı bilişsel davranışçı terapi (BDT), randomize kontrollü çalışmalarla desteklenen yaklaşımlardan biri. Bu terapide kaybı hatırlattığı için kaçındığınız anılara, terapistinizin desteğiyle adım adım yaklaşılır (Bryant ve ark., 2014; Baş ve Yorulmaz, 2026). Uzamış yas bozukluğu yaşayan 80 kişiyle yapılan bir çalışmada, ölüm anına ilişkin anılarla çalışmayı (maruz bırakma) içeren yas odaklı BDT, bunu içermeyen BDT'ye göre uzamış yas ve depresyon belirtilerini daha fazla azalttı (Bryant ve ark., 2014).
“Keşke yanında olsaydım” gibi suçluluk düşünceleri terapide sık konuşulur; o gün neyi bilip neyi bilemediğinize birlikte bakarız. Kayıpla sarsılan anlam ve kimlik duygusu da bu çalışmanın parçasıdır. Amaç ölen kişiyi unutmak ya da onunla bağı koparmak değil; ona hayatınızda yeni bir yer açmak ve size anlamlı gelen şeylere dönebilmektir.
Sık sorulan sorular
Yas süreci kaç gün, kaç ay sürer, ne zaman biter?
Yasın gün ya da ayla ölçülen sabit bir süresi yok. Yedisi, kırkı ve ilk yıl dönümü birer dönemi kapatabilir; yas bu günlerden sonra da sürebilir ve çoğu insanda ilk dönemin yoğun acısı zamanla hafifler. ICD-11'in 6 ayı ve DSM-5-TR'nin yetişkinler için 12 ayı, uzamış yas tanısının en erken düşünülebileceği zamanı gösterir.
Yas sürecinde suçluluk duymak normal mi?
Evet, suçluluk yasın bir parçası olabilir. ICD-11 suçluluğu ve suçlamayı, uzamış yas bozukluğundaki yoğun duygusal acının biçimleri arasında da sayar. Belirleyici olan, suçluluğun ne kadar yoğun ve uzun sürdüğü, hayatınızı ne kadar durdurduğudur. “Keşke” ile başlayan düşünceler aylardır aynı yoğunlukta dönüp duruyorsa, bunları bir uzmanla konuşmak iyi bir adımdır.
Ölen kişiyi rüyada görmek ya da sesini duyar gibi olmak normal mi?
Çoğunlukla evet: Bir derlemede ölen yakınının varlığını hissettiğini ya da sesini duyar gibi olduğunu anlatanların oranı çalışmaya göre yüzde 47 ile 82 arasında değişiyordu ve bu deneyimlerin büyük çoğunluğu zararsızdı (Kamp ve ark., 2020). Son dönemde bakım vermiş yakınlarla yapılan bir ankette de katılımcıların yarısından fazlası ölen kişiyi rüyasında gördüğünü, rüyaların çoğunun hoş ya da karışık duygular taşıdığını söyledi (Wright ve ark., 2014).
Duyduğunuz ses veya hissettiğiniz varlık sizi ona kavuşmaya ya da kendinize zarar vermeye çağırıyorsa beklemeyin: 112'yi arayın veya en yakın acil servise gidin. Bu deneyimler sizi korkutuyor ya da uykunuzu bozuyorsa bir uzmanla konuşun; ölen kişiyle ilgisi olmayan sesler duyuyor ya da görüntüler görüyorsanız en kısa sürede bir psikiyatri uzmanına başvurun.
Evcil hayvanımı kaybettim, bu da yas sayılır mı?
Evet, evcil bir hayvanın ölümü de derin bir yasa yol açabilir. Birleşik Krallık'ta ülkeyi temsil eden bir örneklemle yapılan araştırmada, en sarsıcı kaybı olarak evcil hayvanının ölümünü gösteren katılımcıların yüzde 7,5'i uzamış yas bozukluğu ölçütlerine uyan belirtiler bildirdi; bu oran, bir kardeşin ya da yakın bir arkadaşın ölümünden sonraki oranlarla benzerdi (Hyland, 2026). Tanı ölçütleri yalnızca bir insanın ölümünü kapsadığı için bu tanı burada konmaz; ama yaşadığınız şey yine de gerçek bir yas. Bir ilişkinin bitmesi de ölüm olmadan yasa benzer bir süreç başlatabilir; bunu ayrılık acısının nasıl geçtiğini anlattığımız yazıda ele aldık.
Çocuğum yas tutuyor, ne yapmalıyım?
Ne yapmanız gerektiği çocuğunuzun yaşına ve kaybın nasıl olduğuna göre değişir; bunu bir çocuk psikoloğuyla konuşmak iyi bir başlangıçtır. ICD-11'e göre annesini, babasını ya da ona en yakından bakan kişiyi kaybeden bir çocukta yoğun ve uzun süren yas çoğu zaman olağandır. Bu yas sonraki gelişim dönemlerinde yeniden canlanabilir ve kendini oyunda, davranışlarda da gösterebilir: kaybettiği kişiyi beklemek, ayrılık korkuları, sinirlilik. Kliniğimizde çocuklarla Uzm. Kl. Psk. Ece Demir çalışıyor; ayrıntılar çocuk psikolojisi sayfasında.
Yas sürecinde online terapi işe yarar mı?
Elimizdeki kanıt, internet üzerinden yürütülen yapılandırılmış yas programlarından geliyor; görüntülü seanslar bunlarla bire bir aynı şey değil. BDT'ye dayanan bu programları inceleyen 7 randomize kontrollü çalışmanın meta-analizinde yas belirtileri orta düzeyde azaldı (Wagner ve ark., 2020); Türkiye'de bu tür bir programla yapılan küçük bir randomize kontrollü çalışma da ilk olumlu bulguları bildiriyor (Baş ve Yorulmaz, 2026). Görüntülü terapi ise evden çıkmanın zor geldiği dönemlerde pratik bir seçenek olabilir.
Annemi kaybettim, dayanamıyorum. Ne yapmalıyım?
Başınız sağ olsun. İlk haftalarda ve aylarda acı dayanılmaz gelebilir; bu yoğunluk çoğu insanda zamanla yumuşar. Uykunuza ve yemeğinize küçük adımlarla dönmeye çalışın, yakınlarınızın yardımını kabul edin ve annenizden söz etmekten çekinmeyin.
Ölmeyi ya da “ona kavuşmayı” düşünüyorsanız beklemeden 112'yi arayın veya en yakın acil servise gidin.
Bilimsel Referanslar
Bu yazıda yararlanılan akademik kaynaklar ve rehberler:
- American Psychiatric Association (Amerikan Psikiyatri Birliği). (2022). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition, Text Revision (DSM-5-TR). American Psychiatric Association Publishing.
- Baş S, Yorulmaz O. (2026). An internet-based intervention for bereavement: A randomized controlled trial in Turkish sample. Death Studies (online ahead of print).
- Bonanno GA. (2004). Loss, trauma, and human resilience: Have we underestimated the human capacity to thrive after extremely aversive events?. American Psychologist, 59(1), 20–28.
- Bryant RA, Kenny L, Joscelyne A, Rawson N, Maccallum F, Cahill C, Hopwood S, Aderka I, Nickerson A. (2014). Treating prolonged grief disorder: A randomized clinical trial. JAMA Psychiatry, 71(12), 1332–1339.
- Buur C, Zachariae R, Komischke-Konnerup KB, Marello MM, Schierff LH, O'Connor M. (2024). Risk factors for prolonged grief symptoms: A systematic review and meta-analysis. Clinical Psychology Review, 107, 102375.
- Djelantik AAAMJ, Smid GE, Mroz A, Kleber RJ, Boelen PA. (2020). The prevalence of prolonged grief disorder in bereaved individuals following unnatural losses: Systematic review and meta regression analysis. Journal of Affective Disorders, 265, 146–156.
- Erel S, Gül Topuz A, Alpay EH, Tüfekci H. (2025). Correlates of prolonged grief symptoms after bereavement in a Turkish population-based sample. Death Studies (online ahead of print).
- Hyland P. (2026). No pets allowed: Evidence that prolonged grief disorder can occur following the death of a pet. PLOS One, 21(1), e0339213.
- Isik E, Bulut BP, Bayram Gulacti H, Bekaroglu E, Redican E, Shevlin M. (2026). A validation of the International Grief Questionnaire with Clinical Checks (IGQ-CC) in earthquake-bereaved adults in Türkiye. Journal of Traumatic Stress (early view).
- Johannsen M, Damholdt MF, Zachariae R, Lundorff M, Farver-Vestergaard I, O'Connor M. (2019). Psychological interventions for grief in adults: A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Journal of Affective Disorders, 253, 69–86.
- Kamp KS, Steffen EM, Alderson-Day B, Allen P, Austad A, Hayes J, Larøi F, Ratcliffe M, Sabucedo P. (2020). Sensory and quasi-sensory experiences of the deceased in bereavement: An interdisciplinary and integrative review. Schizophrenia Bulletin, 46(6), 1367–1381.
- Keleş FB, Baloglu M, Kesici Ş, Ak M. (2026). Awaiting on the rubble: Phenomenological perspectives on ambiguous loss by earthquake survivors. BMC Psychology, 14, 287.
- Lundorff M, Holmgren H, Zachariae R, Farver-Vestergaard I, O'Connor M. (2017). Prevalence of prolonged grief disorder in adult bereavement: A systematic review and meta-analysis. Journal of Affective Disorders, 212, 138–149.
- Nielsen MK, Neergaard MA, Jensen AB, Bro F, Guldin MB. (2016). Do we need to change our understanding of anticipatory grief in caregivers? A systematic review of caregiver studies during end-of-life caregiving and bereavement. Clinical Psychology Review, 44, 75–93.
- Shear K, Shair H. (2005). Attachment, loss, and complicated grief. Developmental Psychobiology, 47(3), 253–267.
- Stroebe M, Schut H. (1999). The dual process model of coping with bereavement: Rationale and description. Death Studies, 23(3), 197–224.
- Stroebe M, Schut H, Boerner K. (2010). Continuing bonds in adaptation to bereavement: Toward theoretical integration. Clinical Psychology Review, 30(2), 259–268.
- Stroebe M, Schut H, Boerner K. (2017). Cautioning health-care professionals: Bereaved persons are misguided through the stages of grief. OMEGA – Journal of Death and Dying, 74(4), 455–473.
- Treml J, Linde K, Brähler E, Kersting A. (2024). Prolonged grief disorder in ICD-11 and DSM-5-TR: Differences in prevalence and diagnostic criteria. Frontiers in Psychiatry, 15, 1266132.
- Wagner B, Rosenberg N, Hofmann L, Maass U. (2020). Web-based bereavement care: A systematic review and meta-analysis. Frontiers in Psychiatry, 11, 525.
- World Health Organization (Dünya Sağlık Örgütü, DSÖ). (2025). ICD-11 for Mortality and Morbidity Statistics (release 2025-01): 6B42 Prolonged grief disorder. WHO ICD-11.
- Wright ST, Kerr CW, Doroszczuk NM, Kuszczak SM, Hang PC, Luczkiewicz DL. (2014). The impact of dreams of the deceased on bereavement: A survey of hospice caregivers. American Journal of Hospice and Palliative Medicine, 31(2), 132–138.
Yazar hakkında
Yazar
Melike Salta
Uzman Klinik Psikolog
Pendik Salta Psikoloji ve Danışmanlık'ta yetişkin bireylere bilişsel davranışçı terapi (BDT) ve dinamik psikoterapi yaklaşımları ile travma, anksiyete ve depresyon tedavisi sunmaktadır.
Profesyonel Destek Almak İster misiniz?
Psikologlarımızla görüşmek ve randevu almak için bize ulaşabilirsiniz.
İlgili Yazılar
Ayrılık Acısı Nasıl Geçer? Yaygın İnançlar ve Araştırmaların Söyledikleri
Ayrılık acısı nasıl geçer? Araştırmaların 30 gün kuralı, eski sevgiliyle temas, duyguları yazmak ve ne zaman destek almak gerektiği hakkında söyledikleri.
Depresyon Belirtileri Nelerdir? Nedenleri ve Tedavi Yolları
Depresyon belirtileri, nedenleri ve tedavi yolları; majör, mevsimsel ve doğum sonrası depresyon farkları. Ne zaman profesyonel destek almalı?